Wieczysta archiwizacja w polskich czasopismach otwartego dostępu w świetle danych z the Directory of Open Access Journals
Przemysław Krysiński
Natalia Pamuła
http://orcid.org/0000-0002-0686-7268
Afiliacja: Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu, Polska
Abstrakt
Teza/cel: Długoterminowa (wieczysta) archiwizacja treści jest niezwykle ważna, aby zachować dostęp do wiedzy naukowej i dziedzictwa kulturowego. W świetle badań dotyczących tzw. znikających czasopism (ang. vanished journals) tematyka ta stała się jeszcze ważniejsza, zwłaszcza dla czasopism otwartych.
Metoda: Zastosowano metodę wielokrotnego studium przypadku. Postanowiono prześledzić deklaracje polskich czasopism otwartego dostępu zarejestrowanych w Directory of Open Access Journals w zakresie wieczystej archiwizacji. Za pomocą filtrów dostępnych w bazie wyselekcjonowano polskie czasopisma, a następnie z autopsji zebrano dane na temat ich deklaracji w zakresie polityki wieczystej archiwizacji (informacja o serwisach, repozytoriach). Wykorzystano dane z ostatnich 5 lat (ponad 250 tytułów na ponad 858 zaindeksowanych w bazie).
Wnioski: Duża część polskich czasopism zaindeksowanych w DOAJ nie zadeklarowała polityki długotrwałej archiwizacji treści w żadnym z serwisów rekomendowanych przez DOAJ w latach 2020–2024 (zgodnie z serwisami rekomendowanymi przez „Keepers Registry”). Serwisami wskazywanymi przez te redakcje/wydawców, które taką politykę zadeklarowały, są najczęściej PKP PN, CLOCSS, LOCKSS, Portico oraz Internet Archive. Nie odnotowano znaczącego powiązania pomiędzy modelem biznesowym czasopisma (np. „Article Processing Charges”) a polityką archiwizacji treści. Niepokoi fakt, że część redakcji czasopism zarejestrowanych w DOAJ nie zadeklarowała żadnej polityki długotrwałej archiwizacji własnych treści.
Oryginalność/Wartość poznawcza: Stan archiwizacji wieczystej polskich czasopism otwartego dostępu nie był do tej pory przedmiotem szerszych badań. Jest to przyczynek do poszerzenia badań nad znikającymi czasopismami na polskim gruncie naukowym.
Słowa kluczowe
Czasopisma naukowe. Open Access. Otwarty dostęp. Wieczysta archiwizacja.
Bibliografia
About Keepers Registry. (b. d.). [04.03.2025]. https://keepers.issn.org/keepers-registry
Beh, E.; Smith, J. (2012). Preserving the scholarly collection: an examination of the perpetual access clauses in the Texas A&M University Libraries’ major e-journal licenses. Serials Review, 38(4), 235–242. doi: 10.1080/00987913.2012.10765472
Bosman, J., Frantsvåg, J. E., Kramer, B., Langlais, P.-C., Proudman, V. (2021). The OA Diamond Journals Study. Part 1: Findings. doi: 10.5281/zenodo.4558703
Carr, P. L. (2010). The commitment to securing perpetual journal access. A Survey of academic research libraries. Library Resources & Technical Services, 55(1), 4–16. https://journals.ala.org/index.php/lrts/article/view/5536/6812
Duranceau, E. F. (1998). Archiving and perpetual access for web-based journals: A look at the issues and how five e-journal providers are addressing them, Serials Review, 24(2), 110–115. doi:10.1080/00987913.1998.10764452
Eve, M. P. (2024). Digital scholarly journals are poorly preserved: A study of 7 million articles. Journal of Librarianship and Scholarly Communication, 12(1), 1–23. doi: 10.31274/jlsc.16288
Fenton, E. G. (2006). An overview of Portico: An electronic archiving service. Serials Review, 32(2), 81–86. doi: 10.1080/00987913.2006.10765036
Gmiterek G. (2013). Długoterminowa archiwizacja zasobów cyfrowych. Res Historica (35), 213–235.
Hardy, R., Oppenheim, C., Brody, T., Hitchcock, S. (2005). Open access citation information. https://eprints.soton.ac.uk/261536
Information about archiving agencies which act as Keepers. (b.d.) [04.03.2025]. https://keepers.issn.org/keepers
Januszko-Szakiel, A. (2009). Długoterminowa archiwizacja zasobów cyfrowych w świadomości pracowników polskich bibliotek. https://lib.psnc.pl/Content/370/11-Januszko-ER.pdf.
Januszko-Szakiel, Aneta (2010). Nowy wymiar zabezpieczania elektronicznych zasobów. Biuletyn EBIB, (3). https://www.ebib.pl/2010/115/a.php?januszko
Laakso, M., Matthias, L., Jahn, N. (2021). Open is not forever: A study of vanished open access journals. Journal of the Association for Information Science and Technology, 72(9), 1099–1112. doi: 10.1002/asi.24460
LOCKSS Program. (b.d.). [04.03.2025]. https://www.lockss.org
Meddings, C. (2011). Digital preservation: The library perspective. The Serials Librarian, 60(1–4), 55–60. doi: 10.1080/0361526X.2011.556437
Pamuła-Cieślak, N. (2017a). Badanie jakości otwartości polskich czasopism o otwartym dostępie w kontekście nowych wytycznych Directory of Open Access Journal. W: M. Wojciechowska (red.), Zarządzanie jakością w bibliotece (ss. 94–95). Wydawnictwo Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich.
Pamuła-Cieślak, N. (2017b). Otwartość polskich czasopism indeksowanych w Directory of Open Access Journal: w kierunku modelu gratis czy libre? Toruńskie Studia Bibliologiczne, 18(1), 103–117. doi: 10.12775/TSB.2017.006
Pamuła, N. (2024). Directory of Open Access Journals wspiera wieczystą archiwizację czasopism – o projekcie JASPER. Biuletyn EBIB, (3). https://ebibojs.pl/index.php/ebib/article/view/917/934
PKP Preservation Network. (b.d.). [12.01.2025]. https://pkp.sfu.ca/pkp-pn
Polchow, M. (2021). Exploring perpetual access. The Serials Librarian, 80(1–4), 107–113. doi: 10.1080/0361526X.2021.1883206
Suber, P. (2014). Otwarty dostęp. Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego. https://open.icm.edu.pl/handle/123456789/6598
http://orcid.org/0000-0002-0686-7268
Afiliacja: Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu, Polska
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
CC BY-NC-ND 4.0 Uznanie autorstwa - Użycie niekomercyjne - Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe
