Call for Papers: Interdyscyplinarność badań nauki o informacji. ZIN vol. 58 (2020), No. 1A

2020-03-26

Kolejny numer tematyczny czasopisma Zagadnienia Informacji Naukowej - Studia Informacyjne będzie poświęcony różnym aspektom interdyscyplinarności badań informacyjnych. Chcemy przyjrzeć się różnorodności interdyscyplinarnych powiązań współczesnej nauki o informacji oraz przedstawić różne podejścia do wykorzystywania potencjału podejścia interdyscyplinarnego w badaniach dotyczących problematyki informacyjnej. Zapraszamy do przesyłania artykułów badawczych i przeglądowych poświęconych interdyscyplinarności nauki o informacji oraz demonstrujących interdyscyplinarne badania, których celem jest poznanie różnych aspektów i uwarunkowań lub zaproponowanie rozwiązania dla problemów podejmowanych w nauce o informacji.

Nauka o informacji ze swej natury jest interdyscyplinarnym obszarem badań. Ukształtowała się jako przedsięwzięcie interdyscyplinarne, a jej pionierami byli badacze różnych dyscyplin, zarówno nauk ścisłych jak i społecznych i humanistycznych, zajmujący się zarówno badaniami podstawowymi, jak i badaniami stosowanymi. Wspólnym celem tych badań było znalezienie skutecznego rozwiązania dla zapewnienia sprawnego dostępu do informacji odpowiadającej potrzebom poszukujących jej użytkowników w rosnących zasobach utrwalonej wiedzy, niezbędnej dla dalszego rozwoju instytucji, organizacji i jednostek. W badania te specjaliści różnych dziedzin wnosili zarówno ­­­inspiracje wywodzone z macierzystych dyscyplin, jak i doświadczenia związane z charakterystycznymi dla tych dyscyplin potrzebami informacyjnymi, metodami ich zaspokajania i rozwiązaniami umożliwiającymi pokonywanie rozmaitych barier w sprawnej realizacji procesów informacyjnych.

W znanej i często cytowanej charakterystyce najbardziej specyficznych cech nauki o informacji Tefko Saracevic (1999) podkreślał, że w połączeniu z poszukiwaniem skutecznych sposobów rozwiązywania problemu eksplozji informacji doby rewolucji naukowo-technicznej i efektywnego transferu utrwalonej wiedzy w społeczeństwie oraz wykorzystania w tym celu technologii komputerowej właśnie interdyscyplinarność stanowi podstawowy znak rozpoznawczy tego obszaru badań. Twierdził też, że związki interdyscyplinarne nauki o informacji nieustannie zmieniają się, a procesowi kształtowania się tych powiązań daleko jeszcze do końca. 

Według Harolda Borko (1968) nauka o informacji jako dyscyplina naukowa wyłoniła się ze studiów związanych z poznawaniem własności i zachowania informacji, praw rządzących jej przepływem oraz narzędzi i metod jej przetwarzania w celu optymalizacji jej gromadzenia, przechowywania, wyszukiwania i wykorzystania, które prowadzone były w matematyce, logice, językoznawstwie, psychologii, informatyce, badaniach operacyjnych, sztukach graficznych, komunikacji, bibliotekoznawstwie, zarządzaniu i w innych podobnych dyscyplinach. Bibliotekarstwo i dokumentację Borko uznał za stosowane aspekty nauki o informacji. Trzydzieści lat później Saracevic (1999) zwrócił uwagę na dwa aspekty dyscyplinarnych relacji nauki o informacji. Najważniejsze jego zdaniem było to, że problemy badawcze nauki o informacji nie mogą być rozwiązane za pomocą podejść i koncepcji kształtowanych w jednej tylko dyscyplinie, a więc  interdyscyplinarność nauki o informacji jest niejako wstępnym warunkiem skuteczności jej badań i formułowanych rozwiązań. Drugi aspekt wiąże się z charakterystycznym dla nauki o informacji źródłem jej interdyscyplinarności, którym jest przede wszystkim różnorodność pierwotnego wykształcenia, backgroundu badaczy identyfikujących się z tą dyscypliną. Różnorodność ta jest duża, ale według Saracevica faktyczny wkład dyscyplin, z których wywodzą się różni badacze, w rozwój nauki o informacji też jest bardzo różny. Największy wpływ na kształtowanie się jej agendy badawczej miały dotychczas: bibliotekoznawstwo, z którym naukę o informacji łączy wspólna rola społeczna i zainteresowanie efektywnym wykorzystaniem nagromadzonej wiedzy, oraz informatyka, która nauce o informacji dostarcza metod i narzędzi technicznych umożliwiających formułowanie rozwiązań praktycznych dla jej głównych problemów. Równocześnie Saracevic bardzo wyraźnie podkreślał, że choć naukę o informacji wiążą silne związki z bibliotekoznawstwem i informatyką, to jest ona dyscypliną wobec nich odrębną.

Zarówno ciągłe pogłębianie się specjalizacji nauki, jak i powstawanie interdyscyplinarnych obszarów badawczych są naturalnymi mechanizmami rozwoju nauki w ogóle. Jednak nasilanie się interdyscyplinarności badań w nauce współczesnej staje się źródłem różnych problemów związanych ze sprawną organizacją dostępu do zasobów wiedzy oraz ze sprawnym zarządzaniem procesami jej tworzenia. Pierwsze zagadnienie dobrze znają badacze organizacji wiedzy, w której od dawna poszukuje się nowych modeli porządkowania zapisanej wiedzy. W zarządzaniu nauką i polityce naukowej narastająca interdyscyplinarność nauki bywa źródłem problemów, nieporozumień i sporów kompetencyjnych. Interdyscyplinarne obszary badawcze często są podporządkowywane arbitralnie wybieranym dyscyplinom tradycyjnym lub łączone w bardziej lub mniej trafnie wyznaczane grupy, w sposób bezsporny uwzględniające tylko pewną część badań prowadzonych w danym obszarze. Nauka o informacji ma na tym polu wiele doświadczeń: w różnym czasie, w różnych krajach i przez różne organizacje i instytucje traktowana bywała raz jako jedna z dyscyplin nauk humanistycznych (w powiązaniu z bibliologią) lub jako część obszaru badań nauk o komunikacji, zaliczanych do nauk społecznych (jak w klasyfikacji OECD), a niekiedy bywa redukowana do badań zaliczanych do informatyki (np. w podziale obszarów badań stosowanym przez Narodowe Centrum Nauki w Polsce problematyka dotycząca architektury informacji, bibliotek i repozytoriów cyfrowych oraz serwisów informacyjnych formalnie należy do kompetencji nauk o technologii komputerowej).

Zmiany zachodzące w organizacji badań i edukacji akademickiej wywołują wiele dyskusji na temat wpływu interdyscyplinarności na rozwój nauki o informacji i jej miejsce wśród innych nauk. W dyskusjach tych generalnie można dostrzec dwa stanowiska (Madsen, 2016). Jedno z nich skupia się na problemie fragmentaryzacji pola badawczego współczesnej nauki o informacji i jego eklektycznym charakterze oraz coraz bardziej płynnych i przepuszczalnych granicach tej dyscypliny, co ma być rezultatem podejmowania badań nad rozmaitymi obiektami, procesami i zjawiskami informacyjnymi również przez inne dyscypliny. W tym postrzegane jest niebezpieczeństwo osłabiania dyscypliny (np. Bates, 1999; Meadows, 2008). Inni z kolei przeciwnie: w kształtowaniu się multidyscyplinarnych studiów informacyjnych widzą szansę na „owocność tych wysiłków” dla rozwiązywania problemów nauki o informacji, a dzięki temu szansę na zwiększenie dynamiki jej rozwoju i wzrost jej prestiżu. Taki scenariusz zdaje się potwierdzać dynamika ewolucji tzw. i-schools (Nolin & Åstrøm, 2010).

Zachęcamy zarówno do refleksji nad interdyscyplinarnym charakterem nauki o informacji, jak i do przedstawiania badań różnych problemów informacyjnych, w których wykorzystuje się podejście interdyscyplinarne. W planowanym numerze tematycznym ZIN – Studiów Informacyjnych chcielibyśmy pokazać na czym polega interdyscyplinarność nauki o informacji i jaki ma ona charakter, ilustrując tę specyficzną cechę naszego obszaru badań przykładami studiów obecnie podejmowanych przez informatologów.

Planowany numer będzie opublikowany w języku angielskim. Artykuły można zgłaszać zarówno w języku angielskim, jak i w języku polskim.  Dla przyjętych do druku artykułów napisanych po angielsku zapewnimy profesjonalną korektę językową; przyjęte do druku artykuły w języku polskim zostaną przez redakcję oddane do profesjonalnego przekładu na język angielski.

 

Termin zgłaszania artykułów: 30 maja 2020 r.

Zgłaszane artykuły powinny być przygotowane zgodnie z wymogami stawianymi przez Redakcję. Wytyczne dla autorów znajdują się pod adresem http://ojs.sbp.pl/index.php/zin/wytyczne

Artykuły należy przesłać na adres zin@uw.edu.pl

 

Bibliografia

Bates, M, (1999). The Invisible Substrate of Information Science. Journal of the American Society for Information Science, 50(12), 1043-1050. DOI: https://doi.org/10.1002/(SICI)1097-4571

Borko, H. (1968). Information Science: What Is It? American Documentation 19(1), 3-5. DOI:  https://doi.org/10.1002/asi.5090190103

Madsen, D. (2016). Liberating Interdisciplinarity from Myth: An Exploration of the Discursive Construction of Identities in Information Studies. Journal of the American Society for Information Science, 67(11), 2697–2709. DOI: https://doi.org/10.1002/asi.23622

Meadows, J. (2008). Fifty Years of UK Research in Information Science.  Journal of Information Science, 34(4), 403-414. DOI: https://doi.org/10.1177/0165551508089718

Nolin, J., Åstrøm, F. (2010). Turning weakness into strength: Strategies for future LIS. Journal of Documentation, 66(1), 7–27. DOI: https://doi.org/10.1108/00220411011016344

Saracevic, T. (1999). Information science. Journal of the American Society for Information Science, 50(12), 1051–1063. DOI: https://doi.org/10.1002/(SICI)1097-4571