PUBLIKOWANIE W OPEN ACCESS: POSTAWY I KOMPETENCJE REPREZENTANTÓW NAUK O KOMUNIKACJI SPOŁECZNEJ I MEDIACH JAKO AUTORÓW W PROCESIE WYDAWNICZYM
Natalia Pamuła
https://orcid.org/0000-0002-0686-7268
Afiliacja: Instytut Badań Informacji i Komunikacji, Wydział Filozofii i Nauk Społecznych, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu, Polska
Ewa Głowacka
https://orcid.org/0000-0001-9538-9386
Afiliacja: Instytut Badań Informacji i Komunikacji, Wydział Filozofii i Nauk Społecznych, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu, Polska
Małgorzata Kisilowska-Szurmińska
https://orcid.org/0000-0001-5733-5424
Afiliacja: Wydział Dziennikarstwa, Informacji i Bibliologii, Uniwersytet Warszawski, Polska
Abstrakt
Teza/cel artykułu – badanie miało na celu poznanie postaw i kompetencji autorów treści publikowanych w modelu otwartym i ich stosunku do praw autorskich, a także innych aspektów publikowania otwartego, które dotyczą naukowców jako autorów prac. Metody badań – analiza statystyczna i jakościowa; dane pozyskano z ankiety CAWI. Wyniki – najważniejszym rezultatem jest zaobserwowanie, że wśród respondentów przeważają osoby, które czytają umowy wydawnicze przed ich podpisaniem. Większość autorów nie negocjuje jednak warunków umowy na publikowanie otwarte. Autorzy nie mają w zwyczaju sprawdzania polityk wydawniczych wydawców. Zdecydowana większość badanych wskazała, że decyduje się na czasopisma niepobierające opłat. Warunkiem licencji otwartych, który większość badanych uważa za raczej ważny lub ważny, jest uznanie autorstwa. Wnioski – istnieje potrzeba dalszego rozwijania u naukowców wiedzy i kompetencji związanych z publikowaniem w OA, współpracy z wydawcami, większego zaangażowania w negocjowanie licencji oraz zwiększenia finansowania publikacji w OA, co powinno przyczynić się do zmian postaw i praktyk w tym zakresie, a także zmiany podejścia uczelni do finansowania oraz ewaluacji takich publikacji.
Słowa kluczowe
Komunikacja naukowa; Otwarty dostęp; Praktyki; Postawy; Kompetencje; Praktyki wydawnicze w OA; NoKSiM
Bibliografia
Błasiok, J., Szymik, A. (2021). Baza polityk wydawniczych i repozytorium Open Access – uzupełniające się elementy. W P. Korycińska (red.), Horyzonty infor-macji (s. 69-77). Uniwersytet Jagielloński, Biblioteka Jagiellońska.
Dallmeier-Tiessen, S. et al. (2011). Highlights from the SOAP project survey. What Scientists. Think about Open Access Publishing. ArXiv, https://arxiv.org/abs/1101. 5260
Frandsen, T. F. (2019). Why do researchers decide to publish in questionable journals? A review of the literature. Learned Publishing, 32(1), 57-62.
Głowacka, E., Kisilowska-Szurmińska, M. & Pamuła, N. (2024). Postawy, opinie i praktyki związane z publikowaniem w zasobach Open Access polskich przedstawicieli nauk o komunikacji społecznej i mediach. Przegląd Biblioteczny, 92(3), 347-368.
Guzy, K. (2021). Otwarty dostęp: dylemat współczesnego naukowca. W P. Korycińska (red.), Horyzonty informacji (s. 57-68). Uniwersytet Jagielloński, Biblioteka Jagiellońska.
Kisilowska-Szurmińska, M., Pamuła, N. & Głowacka, E., (2025). Wykorzystanie zasobów naukowych Open Access: kompetencja i potrzeby szkoleniowe badaczy z obszaru nauk o komunikacji społecznej i mediach. Przegląd Biblioteczny, 93(1), 18-35.
Kolata, G. (2017). Many academics are eager to publish in worthless journals. NY Times: https://www.nytimes.com/2017/10/30/science/predatory-journals-academics.html
Marcinek, M. (2012). Opinie naukowców na temat publikowania na zasadach open access w świetle badań realizowanych w ramach projektu Study of Open Access Publishing (SOAP) W Otwarte zasoby wiedzy: nowe zadania uczelni i bibliotek w rozwoju komunikacji naukowej, Kraków, Zakopane, 15-17 June 2011, http://eprints.rclis.org/17290
Nicholas D. et al. (2017). Early career researchers and their publishing and au-thorship practices. Learned Publishing 30(3), s. 205-217.
Nicholas D. et al. (2018). What publishers can take away from the latest early career researcher research. Learned Publishing 31(3), s. 249-253.
Niezgódka, M. et al. (2011). Wdrożenie i promocja otwartego dostępu do treści naukowych i edukacyjnych. Praktyki światowe a specyfika polska. Przewidywane koszty, narzędzia, zalety i wady. Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego.
Roberts J. (2016). Predatory Journals: Illegitimate Publishing and Its Threat to All Readers and Authors. The Journal of Sexual Medicine 13(12), s. 1830-1833.
Rychlik M., Theus M. (2018). Otwarty dostęp do piśmiennictwa naukowego. Przegląd funkcjonujących form – legalnych i nielegalnych. Biblioteka 22(31), 157-174.
Shamseer, L et. al. (2017). Potential predatory and legitimate biomedical journals: Can you tell the difference? A crosssectional comparison. BMC Medicine 15(1), https://doi.org/10.1186/s12916-017-0785-9
Shen, C. Y., Bjork, B. C. (2015). ‘Predatory’ open access: A longitudinal study of article volumes and market characteristics. BMC Medicine 13, https://doi.org/10.1186/s12916-015-0469-2
Szafrański, L. (2021). Otwarta nauka w opinii naukowców z Uniwersytetu Jagiellońskiego. W: P. Korycińska (red.), Horyzonty informacji (s. 46-56). Uniwersytet Jagielloński, Biblioteka Jagiellońska.
Śniechowska-Karpińska, A. (2016). Zapewnienie czytelnikom otwartego dostępu do publikacji a postawy autorskie i uregulowania prawne na uczelni wyższej na przykładzie Biblioteki Cyfrowej i Repozytorium Uniwersytetu Medycznego w Lublinie. Forum Bibliotek Medycznych 9(1), 98-116.
https://orcid.org/0000-0002-0686-7268
Afiliacja: Instytut Badań Informacji i Komunikacji, Wydział Filozofii i Nauk Społecznych, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu, Polska
Biogram:
Dr Natalia Pamuła, doktorka nauk społecznych w dyscyplinie nauki o komunikacji społecznej i mediach, adiunktka w Instytucie Badań Informacji i Komunikacji Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Interesuje się wyszukiwaniem informacji w środowisku cyfrowym, otwartą nauką, grami i grywalizacją w edukacji informacyjnej, mediami społecznościowymi jako środowiskiem informacyjno-komunikacyjnym. Współtwórczyni praktycznych kursów e-learningowych, m.in. „Bibweb” (realizowany przez Fundację Bertelsmanna, Bibliotekę Uniwersytecką w Warszawie, Komisję Wydawnictw Elektronicznych SBP EBIB oraz Instytut INiB UMK) i „Login: biblioteka” (realizowany na potrzeby Programu Rozwoju Bibliotek, przy udziale Fundacji Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego, Polsko-Amerykańskiej Fundacji Wolności oraz Fundacji Billa i Mellindy Gatesów). Wśród jej publikacji znajduje się autorska monografia Ukryty Internet jako przedmiot edukacji informacyjnej (2015), jest także współautorką publikacji Metody i narzędzia budowania społecznej odporności na dezinformację: od fact-checkingu po edukację medialną (2024). Wieloletnia współpracowniczka The Directory of Open Access Journals.
https://orcid.org/0000-0001-9538-9386
Afiliacja: Instytut Badań Informacji i Komunikacji, Wydział Filozofii i Nauk Społecznych, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu, Polska
Biogram:
Prof. dr hab. Ewa Głowacka pracuje w Katedrze Badań Przestrzeni Informacyjnej w Instytucie Badań Informacji i Komunikacji UMK. Jej zainteresowania badawcze to: architektura informacji, kompetencje informacyjne i medialne, komunikacja naukowa w naukach społecznych, ekologia informacji, zarządzanie jakością w systemach informacyjnych.
https://orcid.org/0000-0001-5733-5424
Afiliacja: Wydział Dziennikarstwa, Informacji i Bibliologii, Uniwersytet Warszawski, Polska
Biogram:
Dr hab. Małgorzata Kisilowska-Szurmińska, prof. UW, pracuje na Wydziale Dziennikarstwa, Informacji i Bibliologii Uniwersytetu Warszawskiego. Jej zainteresowania badawcze obejmują kompetencje informacyjne, czytelnictwo i recepcję mediów, komunikację naukową. Wybrane publikacje: Kisilowska-Szurmińska, M. (2024). Information Overload as a Burden and a Challenge. What Can We Learn for Information Literacy?. In: Świgoń M., Głowacka E., Kisilowska-Szurmińska M., Academia.edu, ResearchGate, Google Scholar, Scopus i Publons (Web of Science) – szczegółowa analiza obecności reprezentantów nauk o komunikacji społecznej i mediach. „Media – Kultura – Komunikacja Społeczna” 2022 nr 2(18) s. 83-101, DOI: 10.31648/mkks.7182; Paul, M., Deja, M., Kisilowska-Szurmińska, M., Głowacka, E., Świgoń, M., Wojciechowska, M. (2024). Understanding information literacy among doctoral students: An ILDoc model and assessment tool. The Journal of Academic Librarianship, 50(2), 102855, https://doi.org/10.1016/j.acalib.2024.102855.
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Autor składa oświadczenie o oryginalności przesłanego tekstu, a w umowie wydawniczej przenosi na rzecz Wydawcy nieodpłatnie majątkowe prawa autorskie w zakresie jednorazowego opublikowania dzieła.
CC BY-NC-ND 4.0 Uznanie autorstwa - Użycie niekomercyjne - Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe
