Dwie koncepcje retrospektywnej bibliografii literackiej. Polemika Stefana Vrtela-Wierczyńskiego i Adama Bara
Małgorzata Fedorowicz-Kruszewska
https://orcid.org/0000-0001-7842-5621
Afiliacja: Instytut Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk, Polska
Abstrakt
Teza/cel artykułu – Celem artykułu jest zaprezentowanie dwóch koncepcji retrospektywnej bibliografii literackiej, autorstwa Stefana Vrtela-Wier- czyńskiego i Adama Bara, oraz ich polemiki dotyczącej metody bibliograficznej z przełomu lat 40. i 50. XX w. Instytut Badań Literackich powierzył im wów- czas zadanie stworzenia wspólnej metody bibliograficznej i opracowanie retro- spektywnej bibliografii literackiej. Z powodu braku porozumienia między badaczami powstały dwie osobne kartoteki. Każda z nich została stworzona według innych zasad. Metody badań – Do odtworzenia polemiki wykorzystano infor- macje z książki Jadwigi Czachowskiej Rozwój bibliografii literackiej w Polsce oraz z dokumentów zachowanych w poznańskim oddziale Archiwum Polskiej Akade- mii Nauk, Pracowni Bibliografii Bieżącej IBL PAN oraz Bibliotece Jagiellońskiej. Wnioski – Rozstrzygnięcie sporu dotyczącego metody bibliograficznej przyniósł proces tworzenia bazy danych dla kartoteki Bara (powstawała w latach 2012-2017). Wówczas wykonawcy projektu napotkali problemy wynikające z niekon- sekwencji metody bibliograficznej przyjętej przez Bara. Dotyczyły one tych sa- mych zasad, które krytykował Vrtel-Wierczyński. Retrokonwersja kartoteki Bara pokazała, że trafnie wskazał on wady koncepcji Bara i już w połowie XX w. do projektowania bibliografii podchodził w sposób nowoczesny. Stefan Vrtel-Wierczyński swoją koncepcję organizacji bibliografii przedsta- wił po raz pierwszy w artykule opublikowanym w „Przewodniku Naukowym i Literackim” w 1917 r. Postulował w nim powołanie Instytutu Bibliograficznego w Warszawie i jego delegatur w innych miastach. Do jego głównych zadań mia- ły należeć: opracowanie „ogólnej systematyki bibliograficznej”, czyli bibliografii specjalnych poszczególnych dziedzin wiedzy oraz bibliografii artykułów czaso- pism polskich (Vrtel, 1917). W następnych latach badacz rozwinął swoją koncep- cję bibliografii i zaprezentował ją w 1921 r. na posiedzeniu Wydziału Filologicz- nego Towarzystwa Naukowego we Lwowie. Referat wygłoszony wówczas został opublikowany w tym samym roku pod tytułem Organizacja bibljografji w Polsce (Vrtel-Wierczyński, 1921). Badacz jeszcze dwukrotnie w swoich publikacjach powracał do tej tematyki (Vrtel-Wierczyński, 1932; Vrtel-Wierczyński, 1936), ale podstawowe założenia jego koncepcji nie zmieniły się. Propozycja Vrtela-Wierczyńskiego zakładała stworzenie spisu informacji o wszystkich publikacjach potrzebnych do badań z zakresu historii literatury. Inicjatywa Vrtela-Wierczyńskiego nie była pierwszą tego typu. Wcześniej ukazy- wały się polskie bibliografie literackie, ale tym razem miała powstać kompletna i wyczerpująca dokumentacja literatury polskiej, literatur obcych, nauki o litera- turze oraz nauk pokrewnych. Zakres opracowywanych źródeł miał zostać rozsze- rzony o wszelkiego rodzaju czasopisma, w których ukazują się teksty literackie – także o prasę codzienną. W skład postulowanej bibliografii literackiej miały wejść bibliografia bieżąca i retrospektywna. Było to nowatorskie podejście do problemu organizacji bibliografii. Vrtel-Wierczyński chciał stworzyć bibliografię prezentu- jącą całościowy obraz historii literatury, która równocześnie stałaby się inspiracją dla naukowców do poszukiwania nowych problemów badawczych.
Bibliografia
Sandecki, Jan (2007). Stefan Vrtel-Wierczyński. W kręgu bibliografii i bibliotekarstwa. Warszawa: Wydawnictwo Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich.
Szymańska, Z. (2010). Bibliografia literacka w Instytucie Badań Literackich Pol-skiej Akademii Nauk (1948-2010) – geneza, dokonania, perspektywy. Biblioteka, nr 14, s. 77-107 [dostęp: 28.08.2023]. Dostępny w WWW: https://repozy-torium.amu.edu.pl/server/api/core/bitstreams/d6553 d1a-b36e-402d-b177-943dee6d025b/content.
Vrtel, S. (1917). Organizacya bibliografii. W sprawie Polskiego Instytutu biblio-graficznego. Przewodnik Naukowy i Literacki, 673-685.
Vrtel-Wierczyński, S. (1932). O bibljografję literacką czasopism polskich. Nauka Polska, r. 16, 82-85.
Vrtel-Wieczyński, S. (1928). O najpilniejszych zadaniach naszej bibljografji. Prze-gląd Biblioteczny, 3, 190-209.
Vrtel-Wierczyński, S. (1936). Organizacja bibljografji polskiej. W: IV Zjazd Bi-bliotekarzy Polskich w Warszawie: dnia 31 maja – 2 czerwca 1936 roku: referaty. [Cz. 1]. Warszawa, s. 235-265.
Vrtel-Wierczyński, S. (1921). Organizacja bibljografii w Polsce. Rzecz czytana na po-siedzeniu Wydziału Filologicznego Towarzystwa Naukowego we Lwowie, dn. 7 lutego 1921. Lwów: Nakład Księgarni Gubrynowicza i Syna Drukarnia „Słowa Pol-skiego”.
Materiały archiwalne
Biblioteka Jagiellońska. Bar Adam. Sygn. Przyb. 84/75. Materiały Jerzego Kandziory.
Materiały Pracowni Bibliografii Bieżącej Instytutu Badań Literackich PAN w Po- znaniu.
Polska Akademia Nauk Archiwum w Warszawie. Oddział w Poznaniu. Materiały Stefana Vrtela-Wierczyńskiego (1886–1963). Sygn. P. III-32.
https://orcid.org/0000-0001-7842-5621
Afiliacja: Instytut Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk, Polska
Biogram:
Dr hab. Małgorzata Fedorowicz-Kruszewska pracuje na stanowisku profesora w Instytucie Badań Informacji i Komunikacji Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Jej aktualne zainteresowania naukowe koncentrują się wokół roli bibliotek i innych instytucji sektora kultury w realizacji celów zrównoważonego rozwoju, w szczególności koncepcji ekologicznych i zrównoważonych bibliotek, dostępu do informacji osób zagrożonych wykluczeniem społecznym oraz projektowania uniwersalnego w instytucjach kultury. Jest autorką trzech książek, kilkudziesięciu artykułów oraz redaktorem kilku prac zbiorowych.
![Creative Commons License](http://i.creativecommons.org/l/by-nc-nd/4.0/88x31.png)
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Autor składa oświadczenie o oryginalności przesłanego tekstu, a w umowie wydawniczej przenosi na rzecz Wydawcy nieodpłatnie majątkowe prawa autorskie w zakresie jednorazowego opublikowania dzieła.
CC BY-NC-ND 4.0 Uznanie autorstwa - Użycie niekomercyjne - Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe